Dlaczego opinia w sprawie C-471/24 jest tak istotna?
W pierwszej połowie września 2025 r. Rzecznik Generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przedstawił opinię w sprawie C-471/24, która dotyczy kredytów udzielanych w złotówkach, oprocentowanych w oparciu o wskaźnik WIBOR. To wydarzenie oceniane jest jako potencjalnie bardzo ważne dla kredytobiorców, ponieważ może otworzyć drogę do nowych roszczeń wobec banków w odniesieniu do sposobu kształtowania zmiennego oprocentowania.
Sprawa trafiła do TSUE na skutek pytań prejudycjalnych zadanych przez sąd w Polsce. Istotą sporu jest to, czy zapisy dotyczące oprocentowania opartego na WIBOR zostały sformułowane w sposób przejrzysty oraz czy nie naruszają równowagi między bankiem a konsumentem. W praktyce sprowadza się to do pytania, czy kredytobiorca mógł realnie zrozumieć, jak działa mechanizm WIBOR i jakie ryzyko wiąże się ze zmiennością rat kredytu.
WIBOR w centrum sporu – czego dotyczy sprawa C-471/24?
WIBOR to referencyjna stawka oprocentowania odzwierciedlająca koszt pożyczek udzielanych sobie nawzajem przez banki działające w Polsce. Ma ona bezpośredni wpływ na oprocentowanie bardzo wielu kredytów hipotecznych ze zmienną stopą, ponieważ oprocentowanie tych umów składa się zazwyczaj z marży banku oraz właśnie wskaźnika WIBOR.
Od dłuższego czasu eksperci rynku finansowego wskazują jednak na problem przejrzystości tego mechanizmu. Podnoszą, że zasady funkcjonowania wskaźnika nie są w praktyce wystarczająco zrozumiałe dla przeciętnego konsumenta. Dodatkowo podkreśla się, że banki nie zawsze wykonują w pełni obowiązki informacyjne dotyczące ryzyka zmiennego oprocentowania i wpływu WIBOR na całkowity koszt kredytu.
Na tym tle powstał spór, który stał się podstawą sprawy C-471/24. Została ona zainicjowana przez Sąd Okręgowy w Częstochowie i dotyczy umowy kredytowej zawartej pomiędzy konsumentem a jednym z dużych banków komercyjnych. Kredytobiorca domaga się usunięcia z umowy wskaźnika WIBOR, tak aby oprocentowanie opierało się wyłącznie na marży banku. Głównym argumentem jest zarzut braku rzetelnej, jasnej i pełnej informacji o tym, jak wskaźnik jest ustalany oraz w jaki sposób przekłada się na koszt kredytu.
W pozwie podniesiono m.in., że przy podpisywaniu umowy kredytobiorca nie otrzymał wyczerpujących wyjaśnień, jakie czynniki wpływają na poziom WIBOR i jakie konsekwencje może mieć jego zmienność dla wysokości przyszłych rat. Na poziomie prawnym sprawa została osadzona w unijnych regulacjach dotyczących nieuczciwych postanowień w umowach konsumenckich, a TSUE ma ocenić, czy sposób ukształtowania klauzul odsyłających do WIBOR może być uznany za nieuczciwy.
Dla osób zainteresowanych szerszym kontekstem sporów dotyczących kredytów konsumenckich i relacji z bankami przydatne mogą być również artykuły z kategorii Sankcja kredytu darmowego, w których omawiane są inne mechanizmy ochronne przysługujące kredytobiorcom.
Cztery kluczowe odpowiedzi Rzecznika Generalnego TSUE
11 września 2025 r. Rzecznik Generalny TSUE przedstawił opinię, w której odniósł się do czterech pytań prejudycjalnych sądu krajowego. Pytania te dotyczyły zarówno możliwości badania klauzul dotyczących WIBOR, jak i konsekwencji ewentualnego uznania ich za nieuczciwe.
Cztery pytania prejudycjalne w sprawie WIBOR
W dużym uproszczeniu, stanowisko Rzecznika można streścić następująco:
- postanowienia umowy kredytu, które odwołują się do oprocentowania opartego na WIBOR, mogą być badane pod kątem nieuczciwego charakteru, o ile przepisy krajowe nie nakazują wprost stosowania tego wskaźnika ani nie określają jego konkretnej wysokości; jeżeli bank wprowadza WIBOR do umowy, takie postanowienia podlegają ocenie jak inne klauzule umowne,
- klauzule dotyczące oprocentowania opartego na WIBOR mogą zostać uznane za nieuczciwe, jeżeli zostały sformułowane w sposób niejasny i zbyt skomplikowany; sam zapis, że oprocentowanie jest oparte na WIBOR, nie wystarcza, jeśli kredytobiorca nie otrzymał zrozumiałej informacji, czym jest ten wskaźnik, jak się go oblicza i co wpływa na jego poziom,
- przy ocenie takich postanowień sąd krajowy musi sprawdzić, czy nie prowadzą one do naruszenia dobrej wiary oraz istotnej nierównowagi praw i obowiązków stron na niekorzyść konsumenta; kluczowe jest, czy kredytobiorca miał realną możliwość podjęcia świadomej decyzji w oparciu o rzetelne informacje o ryzyku związanym z WIBOR,
- w przypadku uznania postanowienia dotyczącego WIBOR za nieuczciwe Rzecznik Generalny nie przesądził automatycznie, że każda taka umowa musi zostać unieważniona; pozostawił sądom krajowym ocenę, czy dana umowa może dalej obowiązywać po „wycięciu” wskaźnika WIBOR, na przykład przy oprocentowaniu opartym wyłącznie na marży banku, czy też konieczne będzie stwierdzenie nieważności całej umowy.
W praktyce oznacza to, że sąd rozpoznający konkretną sprawę będzie musiał zbadać zarówno sposób sformułowania klauzul dotyczących WIBOR, jak i zakres informacji udzielonych kredytobiorcy przed zawarciem umowy.
Jakie wnioski z opinii płyną dla kredytobiorców z kredytami złotowymi?
Z wydanej opinii wynika, że konstrukcje umów kredytów złotowych opartych na WIBOR mogą w określonych sytuacjach zostać zakwestionowane z punktu widzenia ochrony konsumenta. Rzecznik Generalny wyraźnie wskazał, że mechanizm oprocentowania nie jest „poza zasięgiem” kontroli, jeżeli został wprowadzony do umowy przez bank i nie wynika bezpośrednio z przepisów powszechnie obowiązujących.
Opinia ta może mieć kilka praktycznych konsekwencji dla kredytobiorców:
- Pierwsza to możliwość kwestionowania klauzul dotyczących zmiennego oprocentowania opartego na WIBOR w sytuacji, gdy sposób działania wskaźnika, czynniki wpływające na jego poziom oraz ryzyko zmienności nie zostały przedstawione w sposób jasny i zrozumiały.
- Druga dotyczy potencjalnej drogi do żądania usunięcia z umowy odwołań do WIBOR i zastąpienia go rozwiązaniem opartym wyłącznie na marży banku albo nawet dążenia do stwierdzenia nieważności całej umowy, jeśli taka byłaby konieczna konsekwencja eliminacji nieuczciwego postanowienia.
- Trzecia związana jest z tym, że kredytobiorcy otrzymują kolejny argument, aby domagać się w sądzie weryfikacji, czy bank działał przejrzyście i nie wprowadzał konsumentów w błąd co do rzeczywistego kosztu kredytu.
W opinii podkreślono również, że stosowanie nieuczciwych klauzul w umowach kredytów złotowych może prowadzić do daleko idących skutków, włącznie z unieważnieniem umowy lub koniecznością usunięcia wskaźnika referencyjnego z mechanizmu oprocentowania. W takim scenariuszu oprocentowanie kredytu mogłoby stać się w praktyce stałe i w wielu przypadkach niższe niż w pierwotnym modelu opartym na WIBOR.
Warto zauważyć, że jest to kolejny element szerszego procesu wzmacniania pozycji konsumentów w sporach z bankami, obok zagadnień omawianych w innych analizach dotyczących kredytów konsumenckich i sankcji kredytu darmowego, takich jak wpis „Odsetki od prowizji – co oznacza wyrok TSUE C-472/23 i jak go wykorzystać?”.
Co dalej? Oczekiwanie na wyrok TSUE
Opinia Rzecznika Generalnego nie jest jeszcze wyrokiem, ale w wielu sprawach bywa ważną wskazówką co do kierunku późniejszego rozstrzygnięcia. W omawianej sprawie C-471/24 wskazuje ona wyraźnie, że klauzule dotyczące oprocentowania opartego na WIBOR mogą podlegać kontroli pod kątem ich uczciwości i przejrzystości z perspektywy konsumenta.
Na sam wyrok TSUE trzeba poczekać, przy czym w analizowanym tekście wskazano, że prawdopodobnie zapadnie on w 2026 r. Do tego czasu sądy krajowe oraz kredytobiorcy będą uważnie śledzić rozwój sytuacji, zastanawiając się, jakie znaczenie praktyczne może mieć ostateczne rozstrzygnięcie dla umów kredytów złotowych opartych na WIBOR.
Dla osób, które już dziś interesują się możliwością kwestionowania nieuczciwych postanowień w umowach kredytów konsumenckich, pomocne mogą być także opracowania dotyczące sankcji kredytu darmowego, w tym m.in. analiza tego, ile można odzyskać dzięki sankcji kredytu darmowego oraz opis jak odzyskać nadpłacone odsetki w ramach sankcji kredytu darmowego.
