W praktyce Oświadczenie ma być gotowym materiałem, który można dołączyć do pozwu lub pisma procesowego, zamiast czekać miesiącami na indywidualny „istotny pogląd” w konkretnej sprawie.
Co zawiera ogólne Oświadczenie Rzecznika w sprawie sankcji kredytu darmowego?
Rzecznik Finansowy wskazuje, że przygotowane Oświadczenie obejmuje zagadnienia, które najczęściej pojawiają się w sporach dotyczących sankcji kredytu darmowego. Chodzi przede wszystkim o interpretację regulacji dotyczących kredytu konsumenckiego w kontekście: terminu na wykonanie uprawnienia, całkowitej kwoty kredytu, oprocentowania kredytu, naliczania odsetek od kosztów kredytu, rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO) i całkowitej kwoty do zapłaty, informacji o innych kosztach i zasadach ich zmiany, a także odstąpienia od umowy i przedterminowej spłaty.
Dokument ma charakter ogólny, ale jego treść jest tożsama z argumentacją, jaką Rzecznik przedstawia w indywidualnych istotnych poglądach i pismach kończących postępowania interwencyjne. Z punktu widzenia sądu oba typy oświadczeń mają taki sam ciężar – są głosem „przyjaciela sądu”, który nie wiąże składu orzekającego, ale może stanowić istotne wsparcie dla argumentacji kredytobiorcy.
W szerszym kontekście Oświadczenie wpisuje się w rosnącą popularność sankcji kredytu darmowego, co dobrze widać chociażby w praktycznych analizach dotyczących tego mechanizmu, takich jak wpis „Ile można odzyskać dzięki sankcji kredytu darmowego?”.
Czy przy sankcji kredytu darmowego liczy się skala naruszenia?
Jednym z najważniejszych fragmentów analizowanego stanowiska jest podejście do „istotności naruszenia”. Rzecznik Finansowy podkreśla, że w sprawach dotyczących sankcji kredytu darmowego kluczowe nie jest to, jak duże czy „poważne” jest naruszenie, lecz czy utrudnia ono konsumentowi ocenę zakresu zobowiązania.
Jeżeli uchybienia w informacji o kredycie powodują, że przeciętny kredytobiorca nie jest w stanie realnie oszacować całkowitego kosztu zobowiązania, sankcja w postaci pozbawienia kredytodawcy odsetek i innych kosztów jest – w ocenie Rzecznika – sankcją proporcjonalną, niezależnie od skali naruszenia. To podejście jest spójne z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 13 lutego 2025 r. w sprawie C-472/23, który dotyczył m.in. naliczania odsetek od prowizji w kredytach konsumenckich.
W praktyce oznacza to, że nawet pojedynczy błąd w prezentacji kosztów lub parametrów kredytu może otwierać drogę do sankcji, jeśli utrudnia rzetelną ocenę zobowiązania. Wątek ten rozwijany jest także w analizie „Odsetki od prowizji – co oznacza wyrok TSUE C-472/23 i jak go wykorzystać?”, gdzie pokazano, jak orzecznictwo TSUE wspiera ochronę konsumentów przy nieprawidłowo skonstruowanych kosztach kredytu.
Jak Rzecznik Finansowy rozumie termin na skorzystanie z sankcji?
W stanowisku jednoznacznie wskazano, że roczny termin na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego rozpoczyna bieg dopiero w chwili, gdy obie strony wykonają swoje obowiązki wynikające z umowy. Innymi słowy – liczy się moment, w którym umowa kredytu konsumenckiego zostaje w całości wykonana, a konsument spłaci ostatnią należność na rzecz kredytodawcy.
Takie podejście koresponduje z dotychczasowym rozumieniem terminu w praktyce oraz w opracowaniach poświęconych sankcji po spłacie kredytu, gdzie za punkt odniesienia przyjmuje się dzień całkowitej spłaty zobowiązania. Wpis „Sankcja kredytu darmowego po spłacie – czy możesz jeszcze z niej skorzystać?” szczegółowo omawia, jak ten termin działa w praktyce i jakie konsekwencje ma jego przekroczenie.
Warto zauważyć, że kwestia początku biegu terminu na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego jest przedmiotem pytań prejudycjalnych kierowanych przez polskie sądy do TSUE, co Rzecznik wyraźnie wskazuje w swojej publikacji. Dla kredytobiorców oznacza to, że problem ma znaczenie nie tylko praktyczne, ale także europejskie, co może przełożyć się na ujednolicenie linii orzeczniczej. W sytuacjach, gdy bank odmawia uznania sankcji z powodu rzekomego przekroczenia terminu, przydatne pozostaje zestawienie stanowiska Rzecznika z argumentami opisanymi w artykule „Dlaczego bank odrzuca wniosek o sankcję kredytu darmowego?”.
Całkowita kwota kredytu, RRSO i odsetki od kosztów – najważniejsze wnioski
Istotna część Oświadczenia dotyczy sposobu prezentowania kosztów kredytu i ich wpływu na możliwość skorzystania z sankcji. Rzecznik Finansowy podkreśla przede wszystkim, że do całkowitej kwoty kredytu nie można doliczać opłat za udzielenie kredytu, prowizji, odsetek ani innych kosztów – wszystkie tego typu elementy powinny znaleźć się wyłącznie w całkowitym koszcie kredytu.
Zwrócono uwagę, że w praktyce banki często posługują się obok siebie pojęciami „całkowita kwota kredytu” oraz „kwota kredytu (pożyczki)”, co może wywoływać uzasadnione wątpliwości co do tego, jaka kwota jest faktycznie udostępniana konsumentowi, a od jakiej naliczane są odsetki. Tego rodzaju konstrukcja – zestawienie zawyżonej „kwoty kredytu” z zawyżonym saldem do oprocentowania – prowadzi nie tylko do zwiększenia obciążenia konsumenta, ale także do sztucznego obniżenia prezentowanej RRSO.
Rzecznik jednoznacznie krytycznie ocenia praktykę naliczania odsetek od kredytowanych kosztów (np. prowizji). Wskazuje, że takie rozwiązanie nie ma podstaw w obowiązujących przepisach, ponieważ: odsetki są pobierane od kwoty, która nie została w rzeczywistości udostępniona konsumentowi – konstrukcja ta stanowi zastrzeżenie dodatkowego zysku dla kredytodawcy bez adekwatnego świadczenia na rzecz kredytobiorcy, a jednocześnie wpływa na sztuczne podniesienie kwoty kredytu i korzystniejsze zaprezentowanie RRSO.
Te wątki bezpośrednio łączą się z tematami rozwiniętymi już na blogu, w szczególności w analizach „Odsetki od prowizji – co oznacza wyrok TSUE C-472/23 i jak go wykorzystać?” oraz „5 najczęstszych błędów w umowach kredytowych prowadzących do sankcji kredytu darmowego”. Oba te wpisy pokazują na konkretnych przykładach, jak błędne ujęcie kosztów kredytu i ich oprocentowanie może stać się fundamentem roszczeń z tytułu sankcji kredytu darmowego.
Jak Rzecznik podchodzi do RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty?
W części dotyczącej RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty Rzecznik Finansowy akcentuje, że:
- RRSO nie powinna być prezentowana w formie przedziału, lecz jako konkretna wartość,
- umowa musi zawierać dane niezbędne do obliczenia RRSO,
- założenia przyjęte do obliczenia RRSO powinny być wskazane w sposób jednoznaczny i umożliwiający ich weryfikację przez konsumenta.
Takie podejście odpowiada standardom wynikającym z orzecznictwa TSUE, w tym wyroku w sprawie C-677/23, gdzie podkreślono znaczenie przejrzystości i weryfikowalności danych dotyczących kosztu kredytu dla oceny ochrony konsumenta. W praktyce każdy brak lub nieprecyzyjna informacja w tym obszarze może stać się jednym z elementów argumentacji na rzecz zastosowania sankcji kredytu darmowego, co szerzej omawiane jest już w kontekście konkretnych przykładów w artykule „Jak odzyskać nadpłacone odsetki w ramach sankcji kredytu darmowego?”.
Oprocentowanie, inne koszty, odstąpienie i przedterminowa spłata – pozostałe kluczowe obszary
Rzecznik Finansowy omawia również pozostałe zagadnienia, które bardzo często pojawiają się w sporach o sankcję kredytu darmowego:
- sposób określenia oprocentowania kredytu,
- informacja o innych kosztach i warunkach, na jakich mogą one ulec zmianie,
- zasady odstąpienia od umowy,
- reguły przedterminowej spłaty kredytu.
W każdym z tych obszarów punkt ciężkości położony jest na przejrzystość i kompletność informacji udzielanych konsumentowi. Brak możliwości samodzielnego odtworzenia sposobu działania mechanizmu kosztowego lub niejasne pouczenia dotyczące odstąpienia od umowy czy wcześniejszej spłaty mogą – w ocenie Rzecznika – prowadzić do podważenia prawidłowości wykonania obowiązków informacyjnych, a w konsekwencji otwierać drogę do sankcji kredytu darmowego.
Dokładnie te elementy są już wskazywane jako częste źródło problemów w praktycznych analizach dotyczących treści umów kredytowych, takich jak „5 najczęstszych błędów w umowach kredytowych prowadzących do sankcji kredytu darmowego” oraz wpisy opisujące skutki niewłaściwego pouczenia o terminach i zasadach skorzystania z sankcji, w tym „Sankcja kredytu darmowego po spłacie – czy możesz jeszcze z niej skorzystać?”.
Jak w praktyce wykorzystać stanowisko Rzecznika w sporach z bankiem?
Rzecznik Finansowy przewiduje, że ogólne Oświadczenie będzie wykorzystywane przede wszystkim jako załącznik do pozwów lub innych pism procesowych. Dokument ma stanowić kompendium argumentów, które dotychczas pojawiały się w indywidualnych istotnych poglądach i postępowaniach interwencyjnych, a jednocześnie ma być dostępny „od ręki”, bez konieczności oczekiwania na odrębne stanowisko w konkretnej sprawie.
Kiedy warto powołać się na Oświadczenie Rzecznika?
Z perspektywy kredytobiorcy można wskazać kilka typowych sytuacji, w których odwołanie się do stanowiska Rzecznika będzie szczególnie przydatne: gdy bank kwestionuje możliwość skorzystania z sankcji ze względu na rzekomo nieistotne uchybienia informacyjne, gdy spór dotyczy sposobu liczenia całkowitej kwoty kredytu, RRSO lub naliczania odsetek od prowizji, gdy podnoszona jest kwestia terminu na złożenie oświadczenia o sankcji kredytu darmowego. We wszystkich tych przypadkach ogólne Oświadczenie Rzecznika może być dodatkowym źródłem argumentów, które wspierają stanowisko konsumenta.
Z danych Rzecznika wynika przy tym, że liczba wniosków dotyczących sankcji kredytu darmowego wzrosła skokowo: łączna liczba wniosków o postępowanie interwencyjne i istotny pogląd w pierwszych trzech kwartałach 2025 r. sięgnęła blisko 6 000, podczas gdy w całym 2023 r. było ich 268. Równocześnie instytucje finansowe rzadko zmieniają stanowisko pod wpływem argumentacji Rzecznika – w 2025 r. pozytywnie zakończono zaledwie kilka spraw.
To pokazuje, że praktyczna walka o zastosowanie sankcji kredytu darmowego nadal w dużej mierze przenosi się na salę sądową. W takim otoczeniu stanowisko Rzecznika staje się jednym z ważnych narzędzi wspierających roszczenia kredytobiorców, obok analiz umów, wyroków TSUE (jak w sprawie C-472/23) oraz wskazówek dotyczących formułowania pism, omawianych m.in. w artykule „Jak napisać pismo o sankcję kredytu darmowego? Poradnik dla kredytobiorców”.
Dla osób, które rozważają skorzystanie z sankcji, punktem wyjścia może być zarówno samo stanowisko Rzecznika, jak i praktyczne materiały opisujące ścieżkę postępowania – od wstępnej analizy umowy, przez złożenie oświadczenia, aż po dochodzenie roszczeń o nadpłatę, co szerzej omawiają wpisy „Jak odzyskać nadpłacone odsetki w ramach sankcji kredytu darmowego?”.
