Windykator ma prawo zażądać zapłaty i poinformować Cię o konsekwencjach braku spłaty, na przykład o skierowaniu sprawy do sądu. Nie ma prawa dzwonić kilkanaście razy dziennie, straszyć, nachodzić w pracy ani kontaktować się z Twoją rodziną i sąsiadami. Granica między dopuszczalną windykacją a nękaniem jest w przepisach wyraźna, a poniżej znajdziesz kolejność działań, która w praktyce kończy telefony: od pisma do wierzyciela po zawiadomienie o przestępstwie. Stan prawny na sierpień 2026 r.
Kiedy windykacja jest przestępstwem?
Jedynym uprawnieniem windykatora jest żądanie zapłaty i poinformowanie Cię o ewentualnych konsekwencjach niespłacenia długu. To, że może żądać spłaty, nie oznacza, że może to robić w sposób uporczywy. Długotrwałe nękanie telefonami, wysyłanie licznych SMS-ów i listów, a także nachodzenie w mieszkaniu albo w miejscu pracy jest działaniem zakazanym przez prawo.
Postępowanie windykatora, który wielokrotnie wydzwania i żąda spłaty, przez co wzbudza w Tobie uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza Twoją prywatność, stanowi przestępstwo uporczywego nękania, tzw. stalkingu, z art. 190a § 1 Kodeksu karnego. Od 2020 r. grozi za nie kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Zachowania o mniejszym ciężarze, na przykład kilka złośliwych telefonów bez skutku w postaci poczucia zagrożenia, mogą być wykroczeniem złośliwego niepokojenia z art. 107 Kodeksu wykroczeń, zagrożonym karą ograniczenia wolności, grzywną do 1500 zł albo naganą. W niektórych przypadkach uporczywe żądanie spłaty może stanowić także przestępstwo groźby karalnej (art. 190 k.k.) albo naruszenia miru domowego (art. 193 k.k.), gdy windykator wchodzi do mieszkania lub nie chce go opuścić.
Krok pierwszy: pismo do wierzyciela i windykatora
Zanim zgłosisz sprawę organom ścigania, warto wykonać jeden ruch, który przesądza o dalszym przebiegu sprawy. Wyślij do wierzyciela i do firmy windykacyjnej pismo (list polecony albo e-mail z potwierdzeniem), w którym: 1) żądasz zaprzestania kontaktu telefonicznego i wskazujesz jedyną akceptowaną formę kontaktu, na przykład korespondencję pisemną na wskazany adres; 2) żądasz wykazania, na jakiej podstawie windykator działa: czy jest pełnomocnikiem wierzyciela, czy nabył dług w drodze cesji, a jeśli tak, to od kogo i kiedy; 3) żądasz wskazania podstawy i wysokości długu, z rozbiciem na należność główną, odsetki i koszty, oraz daty wymagalności.
To pismo ma dwa skutki. Po pierwsze, od tej chwili każdy kolejny telefon jest kontaktem wbrew Twojemu wyraźnemu żądaniu, co ma znaczenie przy ocenie uporczywości nękania. Po drugie, zmusza windykatora do udokumentowania długu. Wielokrotnie okazuje się, że firma nie potrafi wykazać cesji albo że roszczenie jest przedawnione.
Sprawdź, czy dług nie jest przedawniony
Roszczenia majątkowe przedawniają się co do zasady z upływem 6 lat, a roszczenia o świadczenia okresowe oraz związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (w tym roszczenia banków, firm pożyczkowych i operatorów) z upływem 3 lat, przy czym termin kończy się z ostatnim dniem roku kalendarzowego (art. 118 Kodeksu cywilnego). Zgodnie z art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, a sąd uwzględnia to z urzędu.
Windykator może dzwonić w sprawie długu przedawnionego, bo dług nie znika, ale nie może go skutecznie dochodzić przed sądem. Należy pamiętać, że uznanie długu, na przykład podpisanie ugody albo wpłata części kwoty „na spokój”, przerywa bieg przedawnienia i termin liczy się od nowa. Dlatego przed jakąkolwiek wpłatą warto ustalić datę wymagalności i policzyć termin.
Gdzie zgłosić nękanie przez firmę windykacyjną?
Jeśli windykator, pomimo Twojego pisemnego żądania, w dalszym ciągu nęka Cię telefonami lub w inny sposób zakłóca Twój spokój, składasz zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 190a § 1 k.k. na policji albo w prokuraturze. Zawiadomienie może być pisemne albo ustne do protokołu; nie wymaga adwokata ani opłaty.
Niezależnie od zawiadomienia możesz złożyć skargę na windykatora: 1) do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który ściga praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów (agresywna windykacja to typowy przykład); 2) do Rzecznika Finansowego, jeżeli wierzycielem jest bank, instytucja pożyczkowa albo inny podmiot rynku finansowego; 3) do miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów, który może wystąpić w Twoim imieniu do firmy. Komisja Nadzoru Finansowego przyjmuje sygnały tylko wtedy, gdy nękająca Cię instytucja podlega jej nadzorowi, na przykład bank; samodzielne firmy windykacyjne nadzorowi KNF nie podlegają.
Jedno zastrzeżenie: w internecie krążą teksty o „nowej ustawie windykacyjnej” z limitem telefonów i sprzeciwem dłużnika. Projekt ustawy o działalności windykacyjnej i zawodzie windykatora przygotowano w 2022 r., ale w 2023 r. utknął i w sierpniu 2026 r. nie obowiązuje. Twoja ochrona opiera się na Kodeksie karnym, Kodeksie wykroczeń, Kodeksie cywilnym i kompetencjach UOKiK, nie na przepisach, które nie weszły w życie.
Co napisać w zawiadomieniu o nękaniu
Policja i prokuratura sprawdzają uporczywość i skutek, więc zawiadomienie ma dawać dowody, a nie emocje. Wpisz: 1) swoje dane i dane firmy windykacyjnej (nazwa, adres, numery, z których dzwoniono); 2) okres nękania i liczbę kontaktów, najlepiej w formie wykazu: data, godzina, numer, czas rozmowy, treść; wykaz połączeń możesz pobrać od operatora; 3) treść SMS-ów i wiadomości (zrzuty ekranu jako załączniki); 4) opis wizyt w domu lub pracy ze wskazaniem świadków; 5) opis skutku: poczucie zagrożenia, problemy ze snem, wizyty u lekarza, reakcja pracodawcy; 6) informację, że wysłałeś pisemne żądanie zaprzestania kontaktu (kopia jako załącznik) i że mimo to kontakt trwał; 7) wniosek o ściganie i, jeśli chcesz, wniosek o orzeczenie zakazu kontaktowania się i zbliżania.
Czy możesz domagać się zadośćuczynienia za nękanie przez windykatora?
W przypadku wszczęcia postępowania karnego w grę wchodzi nie tylko kara dla osoby, która Cię nękała. Na Twój wniosek sąd może orzec obowiązek naprawienia w całości albo w części wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Ofiara stalkingu może również wnieść o orzeczenie zakazu zbliżania się i kontaktowania, który oznacza na przykład zakaz wykonywania telefonów, wysyłania listów i SMS-ów. Wniosek taki można złożyć nie tylko w sądzie, ale również w toku postępowania przygotowawczego, na przykład już w zawiadomieniu.
Niezależnie od postępowania karnego i od tego, czy dojdzie do skazania, możesz wnieść przeciwko firmie windykacyjnej pozew cywilny o zapłatę zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych (art. 23, 24 i 448 Kodeksu cywilnego) oraz o zaniechanie naruszeń, na przykład zakaz kontaktu telefonicznego. Naruszonymi dobrami są zwykle spokój, prywatność i cześć, a w przypadku telefonów do pracodawcy także dobre imię.
Pomoc prawna
Nękanie przez windykatora, w postaci uporczywych telefonów, wiadomości SMS, niechcianych wizyt w domu czy pracy, narusza Twój spokój i jest działaniem niezgodnym z prawem. Masz do dyspozycji konkretne środki: pisemne żądanie zaprzestania kontaktu, zarzut przedawnienia, zawiadomienie o przestępstwie, skargę do UOKiK i pozew o zadośćuczynienie. Jeśli potrzebujesz pomocy w walce z windykatorem, napisz do mnie. Podpowiem, które z tych środków będą najskuteczniejsze w Twoim przypadku, i przygotuję pisma.
