O czym orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z 3 czerwca 2025 r. (sygn. II CSKP 1953/22)?
W omawianej sprawie Sąd Najwyższy rozstrzygał skargę kasacyjną wniesioną przez konsumentów od orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Warszawie zapadłego 28 września 2021 r. Wśród zarzutów kasacyjnych podniesiono m.in. naruszenie art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego w związku z art. 5 pkt 10 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim — polegające na ich błędnym zastosowaniu, czyli zaakceptowaniu wyliczenia odsetek od kosztów kredytu, a nie wyłącznie od kwoty rzeczywiście udostępnionej kredytobiorcy. W ocenie skarżących prowadziło to do przyjęcia warunków umowy zniekształcających istotę przyjętego zobowiązania.
Uchylając zaskarżony wyrok, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na dwa zagadnienia mające zasadnicze znaczenie dla problemu naliczania odsetek od prowizji.
Po pierwsze, w ocenie SN dopuszczanie naliczania odsetek od kredytowanych kosztów (m.in. prowizji) może rodzić sprzeczność takich postanowień umownych z zasadami współżycia społecznego i być traktowane jako próba obejścia przepisów — w szczególności tych, które wyznaczają granice odsetek maksymalnych.
Wskazana sprzeczność może z kolei rzutować na ważność zawartej umowy w świetle art. 58 Kodeksu cywilnego.
Po drugie, Sąd Najwyższy zakwestionował powszechnie stosowaną w sektorze bankowym i pożyczkowym praktykę i wprost orzekł o niedopuszczalności naliczania odsetek od prowizji.
W uzasadnieniu wyroku SN zaznaczył, że odsetki powinny być pobierane wyłącznie od kwoty postawionej do dyspozycji kredytobiorcy, a nie od sumy obejmującej zarówno realnie wypłacone środki, jak i kwotę przeznaczoną na sfinansowanie prowizji oraz składek ubezpieczeniowych.
Argumentując swoje stanowisko, Sąd Najwyższy odwołał się do wyroku TSUE z 21 kwietnia 2016 r. w sprawie C‑377/14, w którym Trybunał Sprawiedliwości UE stwierdził, że pojęcia „całkowita kwota kredytu” oraz „całkowity koszt kredytu” są od siebie odrębne — i z tego powodu całkowita kwota kredytu nie może obejmować jakichkolwiek pozycji zaliczanych do kosztów ponoszonych przez konsumenta.
Zdaniem SN kluczowe znaczenie ma to, że termin „wypłacona kwota” w rozumieniu art. 5 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim odnosi się do tej kwoty, od której można pobierać odsetki. Wypłaconą kwotą jest natomiast wyłącznie suma postawiona do dyspozycji kredytobiorcy w rozumieniu art. 69 ust. 1 Prawa bankowego — a w jej skład nie wchodzą środki przeznaczone na pokrycie prowizji od udzielonego kredytu ani składek ubezpieczeniowych.
W rezultacie bank nie ma podstaw, aby pobierać odsetki od jakichkolwiek dodatkowych opłat poza samym kapitałem — pełnią one bowiem inną funkcję i służą innym celom niż udostępnienie środków pieniężnych.
Trzeba jednak dodać, że w orzecznictwie nie brakuje również poglądów odmiennych w kwestii naliczania odsetek od kredytowanych kosztów.
Sankcja kredytu darmowego a możliwość naliczania odsetek od prowizji
Jednym z praktycznych następstw stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy jest możliwość formułowania przez konsumentów zarzutów w ramach sankcji kredytu darmowego. Mechanizm ten (SKD) opiera się na tym, że jeżeli kredytodawca lub pożyczkodawca nie dopełni któregoś z obowiązków informacyjnych przewidzianych w ustawie o kredycie konsumenckim, konsument zyskuje uprawnienie do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji.
Z kolei skutkiem zastosowania SKD jest to, że kredytobiorca/pożyczkobiorca jest zobowiązany do zwrotu wyłącznie kwoty udostępnionego mu kapitału — a więc bez odsetek oraz pozostałych kosztów (takich jak prowizje czy składki ubezpieczeniowe) — w terminach i na zasadach przewidzianych w pierwotnej umowie. Skala finansowych konsekwencji bywa znacząca; szczegółowo opisaliśmy to w artykule „Ile można odzyskać dzięki sankcji kredytu darmowego?”.
W praktyce pobieranie odsetek od kredytowanych kosztów (czyli prowizji oraz składek ubezpieczeniowych) zalicza się do najczęstszych błędów w umowach kredytowych prowadzących do SKD i jest jednym z zarzutów najczęściej podnoszonych przez konsumentów.
Bez wątpienia wyrok Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2025 r. (II CSKP 1953/22), a zwłaszcza jego uzasadnienie dotyczące tego, jaka konkretnie kwota podlega oprocentowaniu, może stanowić istotny argument wykorzystywany przez konsumentów w postępowaniach związanych z sankcją kredytu darmowego.
Warto przy tym odnotować, że w przedmiocie braku podstaw do naliczania odsetek od prowizji wypowiedział się — w sposób korzystny dla konsumentów — także Rzecznik Finansowy. Szerzej omówiliśmy to w artykule: „Stanowisko Rzecznika Finansowego w sprawie sankcji kredytu darmowego — najważniejsze wnioski z Oświadczenia z 1 grudnia 2025 r.”.
RRSO a naliczanie odsetek od prowizji – sankcja kredytu darmowego
Analizując problematykę odsetek pobieranych od prowizji, nie można pominąć kwestii zarzutów odnoszących się do nieprawidłowo wskazanej rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO).
W wyroku z 13 lutego 2025 r. w sprawie C‑472/23 TSUE odniósł się do przypadku zawyżenia RRSO będącego konsekwencją uznania abuzywności postanowienia uprawniającego bank do naliczania odsetek od kredytowanych kosztów — uznając, że samo zawyżenie nie stanowi naruszenia obowiązku informacyjnego.
Znacznie bardziej istotne w praktyce pozostaje jednak nie zawyżenie, lecz zaniżenie RRSO. Banki, naliczając odsetki od prowizji czy składek ubezpieczeniowych, do kalkulacji RRSO przyjmują bowiem — błędnie — całkowitą kwotę kredytu powiększoną o kredytowane koszty.
Tego rodzaju zabieg skutkuje sztucznym obniżeniem RRSO, a w efekcie — przedstawieniem oferty jako tańszej i bardziej atrakcyjnej dla potencjalnego kredytobiorcy.
Praktyka ta jest stosunkowo powszechnie wykorzystywana przez banki i jako taka powinna prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego — co znalazło odzwierciedlenie w orzecznictwie TSUE, m.in. w wyroku z 21 kwietnia 2016 r. (C‑377/14) oraz w wyroku z 21 marca 2024 r. (C‑714/22).
Wsparcie prawne w sporach z bankami, w tym w sprawach SKD
Kancelaria oferuje pełne wsparcie prawne w sporach z instytucjami finansowymi, w tym w sprawach związanych z sankcją kredytu darmowego. Zapraszam do kontaktu w celu przeprowadzenia bezpłatnej i niezobowiązującej analizy umowy kredytowej zawartej z bankiem lub instytucją pożyczkową.
